Image

Θέατρο πειραματισμού και έρευνας με αφορμή -αυτόν- τον «Θαυμαστό Καινούργιο Κόσμο»

Απόσπασμα από το κείμενο ΔΤ: Κωνσταντής Μιζάρας

Μια πρώτη θεατρική ερευνητική πραγματεία ταυτόχρονης παράστασης σε έναν κοινό εικονικό χώρο και τέσσερις διαφορετικούς φυσικούς χώρους. Θεατρική παράσταση «Brave New World»

Στις τρεις πρώτες μέρες του Δεκεμβρίου του 2023, η θεατρική παράσταση «Brave New World», με αφορμή το βιβλίο του Άλντους Χάξλεϊ, «συνέβη» στο Θέατρο Λιθογραφείον της Πάτρας, αλλά και ταυτόχρονα, σε ακόμα 3 θέατρα ανά τον κόσμο.

Ως γεγονός, αποτελεί μια πρώτη θεατρική ερευνητική πραγματεία ταυτόχρονης παράστασης σε έναν κοινό εικονικό χώρο και τέσσερις διαφορετικούς φυσικούς χώρους. Η παράσταση εξελίσσονταν εν μέσω τριών διαφορετικών ζωνών ώρας: Theater Julius Osterwa in Gorzów Wielkopolski – POLAND, Royal District Theatre in Tbilisi – GEORGIA, Θέατρο Λιθογραφείον – Πάτρα ΕΛΛΑΔΑ (https://www.facebook.com/Lithografeion), Regional Academic Theater in Ivano-Frankivsk – UKRAINE. Η σύνδεση στον κοινό εικονικό κόσμο πραγματοποιήθηκε με χρήση κράνους εικονικής πραγματικότητας (VR Head Mounted Display, HMD), καθώς και με την χρήση ζωντανών αναμεταδόσεων και τηλεσκηνοθεσίας. Το οπτικό αποτέλεσμα των παραπάνω, ήταν ορατό για τους θεατές, στις οθόνες που βρίσκονταν τοποθετημένες στους σκηνικούς χώρους. Εκεί εμφανιζόταν: ένας εναλλακτικός/υβριδικός κόσμος όπου ο πραγματικός και ο εικονικός συγχωνεύονται, το υποκειμενικό πλάνο των ηρώων μέσα από τα κράνη των ηθοποιών επί των σκηνών, αλλά και κινηματογραφικά πλάνα από ζωντανές λήψεις των σκηνικών δράσεων εντός του θεάτρου. Ένα σύνολο 13 ηθοποιών και 20 και πλέον τεχνικών επί των 4 σκηνών και φυσικά υπολογιστές, προτζέκτορες, μικρόφωνα, καλώδια, φώτα, προγράμματα και εφαρμογές, που από μόνα τους δεν καταφέρνουν πολλά, αλλά με τη «διεθνή» συνεργασία και την επινοητικότητα των συμμετεχουσών και συμμετεχόντων, έφεραν εις πέρας ένα πολυσχιδές και περίπλοκο τεχνικό και καλλιτεχνικό έργο.

Το εγχείρημα της Πάτρας, ταυτοποιήθηκε στην κατηγορία της «εν εξέλιξη παράστασης», ακολουθώντας -άθελα και ηθελημένα- την τεχνολογία που επέτρεψε να γίνει αυτή -η συγκεκριμένη- παράσταση, αλλά και δραματουργικά, «εφηύρε» λύσεις που της επέτρεψαν να συμβαδίσει με τα δραματουργικά ζητούμενα και των άλλων 3 σκηνών. Από επιλογή, για την ελληνική ομάδα, στην Πάτρα, η τεχνολογία δεν κρύβεται στο παρασκήνιο, αντίθετα εμφανίζεται επί σκηνής. Ενα live-lab με τον εξοπλισμό σε κοινή θέα και τους ανθρώπους-συντελεστές να «τρέχουν σε πραγματικό χρόνο» και να επικοινωνούν μέσω γνωστών ανοικτών λογισμικών από το χώρο του gaming. Εδώ η τεχνολογία δεν έρχεται να δώσει «λύσεις» αλλά να συνυφανθεί με τη δραματουργία και το κείμενο με έναν τρόπο δυναμικό και συχνά απρόβλεπτο. Οι θεατές στο Θέατρο Λιθογραφείον είχαν τη δυνατότητα πριν και μετά την παράσταση να φορέσουν το κράνος της εικονικής πραγματικότητας και να μπουν οι ίδιοι στους κόσμους αλλά και να συζητήσουν με την ομάδα.

Image

Image

Image

Σήμερα, -κάποιες μέρες μετά- αυτή η ομάδα ανθρώπων που ονειρεύτηκε και έστησε όλο αυτό, κάνει απολογισμό, με σαφή στόχο την επέκταση της συνεργασίας και της έρευνας. Εξ ου και θα ξεκινήσουμε με τους ανθρώπους και τις ιδιότητες τους

ΠΟΛΩΝΙΚΗ ΟΜΑΔΑ – Theater.Julius_Osterwa w Gorzowie Wielkopolskim

Σκηνοθεσία: Krzysztof Garbaczewski
Δραματουργία: Rébecca Pierrot
Κοστούμια: Martyna Konieczny
Μουσική: Qba Janicki
Σκηνογραφία: Robert Mleczko
Δημιουργία Άβαταρ – Προγραμματισμός 3D : Marcin Kosakowski
Εικονική Σκηνογραφία – Προγραμματισμός 3D: Radomir Majewski
Βοηθοί σκηνοθέτη: Mikołaj Kwiatkowski, Beata Chorążykiewicz 
Ερμηνευτές: Bartosz Bandura, Magdalena Dwurzyńska, Dominik Jakubczak, Kacper Kubryński, Mikołaj Kwiatkowski, Magdalena Kasperowicz, Marta Karmowska, Edyta Milczarek, Artur Nełkowski, Oliwer Witek

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΜΑΔΑ – Θέατρο Λιθογραφείον

Σκηνοθεσία / Gimbal Camera: Χρυσάνθη Μπαδέκα
Διαδραστική σκηνοθεσία / Κίνηση: Κατερίνα Ελ Ράχεμπ
Επιστημονικός σύμβουλος – Εφαρμογή VR: Αναστάσιος Θεοδωρόπουλος
Τεχνική υποστήριξη – Εφαρμογή VR: Μάνος Δετοράκης, Παναγιώτης Παπαδόπουλος,
Γενικός συντονισμός – Φωτισμός / Ήχος: Χρήστος Σταθόπουλος
Ερμηνεία: Κωσταντής Μιζάρας

Σε συνεργασία με τους φορείς:
Θέατρο Λιθογραφείον
Τμήμα Παραστατικών και Ψηφιακών Τεχνών, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου (https://www.facebook.com/departmentpda)
MOZ PRODUCTIONS – Χρυσάνθη Μπαδέκα (https://www.chrysanthibadeka.com/moslashz.html)
HCI-VR Lab, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου (https://www.facebook.com/hci.uop)

ΓΕΩΡΓΙΑΝΗ ΟΜΑΔΑ – Royal District Theatre • სამეფო უბნის თეატრი in Tbilisi

Σκηνοθεσία: Gurami Ghonghadze
Επικεφαλής Τεχνικών: Muva Margishvili
Βοηθός Σκηνοθέτη Data Tavadze
Ερμηνεία: Tornike Gogrichiani

ΟΥΚΡΑΝΙΚΗ ΟΜΑΔΑ – Regional Academic Theater in Ivano-Frankivsk

Σκηνοθεσία – Ερμηνεία: Ivan Blindar 
Επικεφαλής Τεχνικών: Vadym Lutsyk

Συγκεκριμένα, και για την ιστορία: η σύνδεση της ελληνικής ομάδας, έγινε κατόπιν συνομιλίας του Κωσταντή Μιζάρα με τον εμπνευστή του αρχικού εγχειρήματος Krzysztof Garbaczewski και πρόταση του δεύτερου σε συνεργασία. Έπρεπε όμως να βρεθούν: εξοπλισμός εικονικής πραγματικότητας και θέατρο, καθώς και άνθρωποι με τεχνογνωσία και πρότερη σχετική εμπειρία που θα μπορούσαν να ισορροπήσουν ανάμεσα στην καλλιτεχνική δημιουργία αλλά και τις τεχνικές/σκηνοθετικές προκλήσεις. Ο Κωσταντής μαζί με τον Χρήστο Σταθόπουλο (και οι δύο μέλη της νεοσύστατης διοικητικής ομάδας του Θεάτρου Λιθογραφείον στην Πάτρα), ανέλαβαν το έργο αυτό. Η αναζήτηση εξοπλισμού και συνεργάτη που να έχει συμπαγή εμπειρία με την ένταξη τεχνικών εικονικής πραγματικότητας από τη μεριά του Κωσταντή, έφερε στην ομάδα την χορογράφο και κινηματογραφίστρια Χρυσάνθη Μπαδέκα με πρότερη εμπειρία στην διεπιστημονική σύνθεση, καθώς τα έργα της αναπτύσσονται σε σκηνικούς και μη χώρους, σε πραγματικούς ή εικονικούς, τοποθετώντας το σώμα στο επίκεντρο και χρησιμοποιώντας διαφορετικά κάθε φορά τεχνικά εργαλεία όπως Κινηματογράφηση, VR, Motion Capture, Projection Mapping κ.ά. Ενώ από τη μεριά του Χρήστου Σταθόπουλου, προστέθηκαν στην ομάδα ο Αναστάσιος Θεοδωρόπουλος και η Κατερίνα Ελ Ράχεμπ επίκουροι καθηγητές στο Τμήμα Παραστατικών και Ψηφιακών Τεχνών της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου με αντικείμενο την «Ανάπτυξη Ηλεκτρονικών Παιχνιδιών και Εμψύχωση Χαρακτήρων» και «Εφαρμογές Πληροφορικής στις Παραστατικές Τέχνες, Καταγραφή και Επεξεργασία Κίνησης, Ψηφιακή Αναπαραγωγή Παράστασης, Διαδραστικές Σκηνοθεσίες», αντίστοιχα.  Την ομάδα συμπλήρωσαν οι φοιτητές Μάνος Δετοράκης (Τμήμα Παραστατικών και Ψηφιακών Τεχνών- Παν. Πελοποννήσου), Παναγιώτης Παπαδόπουλος (HCI-VR Lab – Τμ. Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών –  Παν. Πελοποννήσου). H MKO Inter Alia μας παραχώρησε το χώρο προβών της Αθήνας.

Το έργο

Ο «Θαυμαστός Καινούργιος Κόσμος» (βιβλίο του Α. Χάξλεϊ, που εκδόθηκε αρχικά το 1932), είναι ένα ιδιαίτερα πρόσφορο υλικό για θεατρική σκηνική έρευνα σήμερα, καθώς τα ερωτήματα που θέτει ο Χάξλεϊ, κυρίως για το τί ορίζεται ως  ανθρώπινο είδος, είναι πιο επίκαιρα από ποτέ. Σε μια εποχή που η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης και της Εικονικής Πραγματικότητας είναι κεντρική στον δημόσιο διάλογο, συμπεριλαμβανομένης και της καλλιτεχνικής σφαίρας, ο “Θαυμαστός Καινούργιος Κόσμος” προσφέρει πεδίο για προβληματισμό και πειραματισμό, όχι μόνο στα διάτρητα όρια μεταξύ του πραγματικού και του εικονικού, αλλά και στη σχέση μας με την ίδια τη γλώσσα. Η οποία είναι χειριστική ή αποκαλυπτική, και τελικά μπορεί να γίνει δημιουργός «κόσμων». Πώς επικοινωνούμε; Σε ποιο βαθμό δεν είναι ο (ανθρώπινος) λόγος μας, όπως αυτός της τεχνητής νοημοσύνης, συχνά μορφοποιημένος, κωδικοποιημένος και, με την ίδια λογική, ενοποιημένος και επομένως περιορισμένος;

Στο «Brave New World», τα πάντα αφορούν τη δυαδικότητα και την αντιστροφή της σκέψης. Η τεχνολογία είναι ένα από τα μεγαλύτερα όπλα κυριαρχίας της εποχής του κόσμου του βιβλίου, αλλά και της εποχής μας, αλλά παραδόξως, μπορεί επίσης να είναι ένα από τα τελευταία μέρη όπου ο άνθρωπος μπορεί να βρει προσωρινές αυτόνομες ζώνες, τόπους χειραφέτησης και προσπάθειας επανασύνδεσης με τον/ην/ο άλλον/η/ο. 

Το Τεχνικό -που ανέδειξε το- Καλλιτεχνικό κομμάτι

Όσον αφορά το τεχνικό σκέλος της παράστασης, η ύπαρξη κοινού εικονικού περιβάλλοντος ήταν αναγκαία συνθήκη. Οι ηθοποιοί από τις 4 διαφορετικές χώρες συνδέθηκαν σε κατάλληλα διαμορφωμένους εικονικούς κόσμους, χρησιμοποιώντας VR HMDs καθόλη τη διάρκεια της παράστασης (περίπου 2 ώρες). Ως ψηφιακή πλατφόρμα χρησιμοποιήθηκε το VR Chat, δημοφιλές στο χώρο της κοινωνικής εικονικής πραγματικότητας (https://hello.vrchat.com). Οι εικονικοί κόσμοι δημιουργήθηκαν με λογισμικά 3D προγραμματισμού και γραφικών και διέθεταν αντικείμενα και σκηνικά στα οποία εξελίσσονταν οι σκηνές. Εκεί, οι ηθοποιοί μπορούσαν να αλληλεπιδρούν μέσω 3D χαρακτήρων (avatars) ενώ μπορούσαν να αλλάξουν μορφή κατά τη διάρκεια της παράστασης, ανάλογα με τη σκηνή. Τα avatars δημιουργήθηκαν μέσω 3D λογισμικών αλλά και με τη βοήθεια αλγορίθμων που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη, επιτρέποντας την αποτύπωση μοναδικών χαρακτηριστικών των ψηφιακών ηρώων. Η πλοήγηση και ο χειρισμός πραγματοποιήθηκαν με ειδικά χειριστήρια, ή με τα χέρια του ηθοποιού ως χειριστήριο, όπως στην περίπτωση του Έλληνα performer (λειτουργία hand tracking).

Η σύζευξη της τεχνολογίας με την τέχνη δημιούργησε μια πολυδιάστατη θεατρική εμπειρία. Η εικονική πραγματικότητα επέτρεψε στους ηθοποιούς να ενσωματωθούν σε εναλλακτικούς κόσμους, δημιουργώντας έναν παράλληλο κόσμο που ενωνόταν με τον πραγματικό χώρο του θεάτρου. Ιδιαίτερες τεχνικές εντός των εικονικών κόσμων, όπως η πράσινη οθόνη – green screen (πάνω στην οποία πραγματοποιούνταν προβολή πλάνων του φυσικού χώρου σε ζωντανή αναμετάδοση), αλλά και η δυνατότητα αλλαγής ψηφιακού πλάνου (με χειριστή κάμερας μέσα στον εικονικό κόσμο), έδωσαν στο κοινό μια νέα εμπειρία θέασης. Τα στοιχεία της κάμερας, του χαρακτήρα και του ελέγχου, γνωστά και ως 3 “Cs” (Camera, Character, Controls) στον χώρο του game-design, έφεραν ένα κομψό τεχνικό πλαίσιο που ενίσχυσε την καλλιτεχνική εκφραστικότητα. Η πλοήγηση και η αλληλεπίδραση των avatars στους εικονικούς κόσμους με οπτική πρώτου προσώπου (γνωστή ως POV: Point of View ή υποκειμενικό πλάνο) και η μετάβαση ανάμεσα σε διαφορετικούς κόσμους μέσω πυλών (portals), πρόσθεσαν δυναμική στις ερμηνείες των ηθοποιών, αλλά και στη συνολική εμπειρία. Μέσω της τεχνικής αυτής αρχιτεκτονικής, επιτεύχθηκε μια ισορροπία ανάμεσα στο τεχνικό υπόβαθρο και στην καλλιτεχνική ελευθερία, ενισχύοντας την αυθεντικότητα και τη βαθύτερη διάσταση της παράστασης.

Επιπλέον, οι θεατές στο Λιθογραφείο, είχαν τη δυνατότητα να ακούν υβριδικούς διαλόγους από ηθοποιούς και avatars σε μία ανάμεικτη γλώσσα μεταξύ Ελληνικών (επί σκηνής) και Πολωνικών (στο υπόβαθρο) Αυτή η γλωσσική αλληλεπίδραση προσέθετε ένα επίπεδο πολυπολιτισμικής σύγκρουσης και καλλιτεχνικής ενότητας, δημιουργώντας μια προκλητική και πολυδιάστατη δυναμική.